Naar de inhoud
Resultaten

Wat drie seizoenen gemeenschapstuin ons leerden over bodem

Zeven tuinen, veertien werkdagen en veel klei: wat we zagen, wat we bijsturen en wat we volgend seizoen anders aanpakken.

Sanne de Vriescoördinator en schrijver
Gepubliceerd 4 min leestijd
Wat drie seizoenen gemeenschapstuin ons leerden over bodem

Toen we in het voorjaar van 2023 met de eerste gemeenschapstuin begonnen, ging het vooral over planten. Drie seizoenen later gaat het bij ons veel vaker over bodem en water. In zeven tuinen werkten we met buurtbewoners aan openbaar groen. We hielden bij wat opkwam, wat verdween en waar het water bleef staan. In dit verslag lees je wat we planden, wat we deden en wat niet werkte. We noemen de cijfers die we zelf bijhielden, zonder ze mooier te maken dan ze zijn. Ook vertellen we wat we het volgende seizoen anders doen, bijvoorbeeld bij het stekjes ruilen en het kiezen van planten.

We begonnen met een eenvoudig plan: op zes plekken in de buurt een openbare tuin aanleggen, samen met bewoners. In het eerste seizoen kwamen daar zeven plekken van, waaronder een strook langs het park. De bedoeling was om te leren door te doen. Dat hebben we geweten. Hieronder staat wat we planden, wat er gebeurde en wat we ervan opstaken.

Wat we planden en wat we deden

We wilden in drie seizoenen zeven tuinen aanleggen en per tuin twee werkdagen organiseren. In totaal werden het veertien werkdagen, verdeeld over het voorjaar en het najaar. Er kwamen 68 verschillende deelnemers mee, van wie 22 vaker dan eens. De meeste mensen kwamen uit de directe omgeving van de tuin. We werkten met wat er was: bestaande grond, regenwater en stekjes van bewoners.

Wat we niet haalden: de workshops. We planden er vier, er kwamen twee. De eerste, over ecologisch tuinieren, trok 19 mensen. De tweede, over zaaien in de volle grond, trok 11 mensen. De andere twee schoven we door naar het volgende seizoen. Dat had vooral met tijd te maken, niet met gebrek aan belangstelling.

WatGeplandGedaan
Tuinen aangelegd67
Werkdagen1414
Deelnemers (uniek)—68
Workshops42
Gedeelde stekjes (geschat)—120
68verschillende deelnemers in drie seizoenen

De aanleg van de zevende tuin, een smalle strook aan de rand van het park, vroeg meer overleg dan we dachten. Daarover schreven we eerder een stand van zaken.

Wat de bodem ons liet zien

In vier van de zeven tuinen bleek de bovenlaag zwaar en kleiig. Na regen bleef het water lang staan, soms een halve dag. We zagen dat planten met fijne wortels het daar moeilijk hadden, terwijl planten met diepere wortels het beter deden. In de andere drie tuinen was de grond losser en droogde sneller op. Daar hadden we in droge weken juist meer water nodig.

Wat we leerden: we keken te veel naar het bovengrondse resultaat en te weinig naar wat eronder gebeurde. Een simpele test met een schep en een pot water liet ons al veel zien. Sindsdien doen we die test op elke nieuwe plek, voordat we planten kiezen.

Een deelnemer steekt een schep in de grond bij de tuin aan het plein, na een regenbui. Op de achtergrond staan twee emmers en een kruiwagen met compost.
Een deelnemer steekt een schep in de grond bij de tuin aan het plein, na een regenbui. Op de achtergrond staan twee emmers en een kruiwagen met compost.

Water en plantkeuze

We kozen in het begin planten die we mooi vonden en die volgens de boeken in de volle grond zouden gedijen. In de kleituinen vielen sommige daarvan tegen. We stapten over op soorten die tegen natte voeten kunnen en op een paar vaste planten die zichzelf uitzaaien. In de drogere tuinen kozen we juist voor planten die minder water vragen. Dat lijkt logisch, maar we deden het pas na het tweede seizoen consequent.

  • In kleituinen: meer vaste planten en minder eenjarigen.
  • In droge tuinen: mulchen met blad en minder vaak water geven.
  • Overal: eerst kijken waar het water blijft staan, dan pas planten kiezen.

Bij het zaaien werkten we eerst op gevoel. Nu gebruiken we een zaaischema dat per tuin aangeeft wat wanneer in de volle grond kan. Dat scheelt teleurstellingen en maakt het makkelijker om werkdagen te plannen.

Wat goed werkte en wat niet

Goed werkte het werken in kleine groepen op vaste dagen. Mensen kwamen terug omdat ze wisten wanneer en waar. Ook het ruilen van stekjes liep goed: naar schatting 120 stekjes wisselden van eigenaar, meestal binnen dezelfde tuin. Een ochtend scheppen op het plein, waarbij we samen grond en compost mengden, trok 23 mensen en leverde veel vragen op. Daar leerden we meer dan uit welke folder dan ook.

Minder goed ging het meten. We hielden niet systematisch bij hoe nat de grond was en hoe vaak we water gaven. Daardoor konden we achteraf niet goed zeggen wat nu precies hielp. Ook de communicatie met de buurt kon beter: sommige mensen hoorden pas achteraf dat er een werkdag was.

We dachten dat we planten kwamen neerzetten. Achteraf ging het vooral over water en grond.

Sanne de Vries, coördinator

Wat we volgend seizoen anders doen

We beginnen elke nieuwe tuin met een bodemcheck: een schep, een pot water en een korte notitie. Daarna pas kiezen we planten. We spitten minder en mulchen meer, omdat we zagen dat de grond dan losser blijft en water beter wegzakt. We leggen per tuin een eenvoudig logboek aan, met data over regen, water geven en wat opkomt.

De twee uitgestelde workshops halen we in. Een daarvan gaat over compost en bodemleven, de andere over water opvangen in de tuin. We kondigen werkdagen twee weken van tevoren aan via de buurtapp en een briefje in de tuin. Zo hopen we meer mensen te bereiken dan de 68 van nu. Ook willen we vaker stekjes ruilen, omdat dat weinig kost en veel oplevert.

Wat we nog niet weten: of de kleituinen zich zonder ingrijpen herstellen. We meten het komende seizoen op dezelfde plekken. De resultaten daarvan delen we weer, ook als ze tegenvallen.

Vragen die mensen stellen

Hoeveel deelnemers hadden jullie in drie seizoenen?

In drie seizoenen werkten 68 verschillende mensen mee aan de zeven tuinen. Sommigen kwamen één keer, anderen vaker. De meeste deelnemers woonden in de buurt van de tuin.

Waarom kiezen jullie nu andere planten?

In kleituinen bleef water lang staan en deden sommige planten het slecht. We kozen soorten die daar beter tegen kunnen. In droge tuinen kozen we planten die minder water vragen.

Wat gaan jullie het volgende seizoen meten?

We houden per tuin bij hoe nat de grond is, hoeveel regen er valt en wanneer we water geven. Ook noteren we wat opkomt en wat wegblijft. Die gegevens gebruiken we om plantkeuze en werkdagen te plannen.

#bodem#gemeenschapstuin#water#resultaten#stekjes
Geschreven doorSanne de Vriescoördinator en schrijver, Tuinenvanheden