Waarom we stekjes ruilen in plaats van kopen op de zaadruiltafel
Een stekje van de buurman wortelt vaak beter dan een gekocht plantje. We leggen uit hoe dat komt en wat je zelf meeneemt naar de ruiltafel.

Op de eerste zaterdag van de maand staat onze tafel bij de ingang van de gemeenschapstuin. Er liggen potjes met stekjes, zakjes zaad en een schrift waarin we bijhouden wat er meegaat. Mensen vragen vaak waarom we niet gewoon planten kopen bij een tuincentrum. Het antwoord is praktisch: een stekje dat hier al een seizoen heeft gestaan, weet wat het weer hier doet. Het heeft de kou van maart meegemaakt en de droogte van juli. Als je zo'n plantje overneemt, neem je die ervaring mee. Tijdens de workshop ecologisch tuinieren leggen we dat telkens weer uit aan nieuwe buurtbewoners.
Wat er precies op de ruiltafel ligt
De tafel is geen winkel. Er staat wat buurtbewoners die maand over hebben: jonge stekjes van vaste planten, zaailingen die te veel opkwamen, zaad van vorig jaar. Soms ligt er een bosje tijm of een potje met munt. Alles is gelabeld met de naam van de plant en de maand waarin het is gestekt. Dat label is belangrijker dan het potje zelf.
We werken met een eenvoudige regel: neem mee wat je kunt missen, neem mee wat je nodig hebt. Er is geen prijs en geen telling. Wie niets heeft om te ruilen, mag toch iets uitzoeken. In de praktijk komt het altijd weer terug via iemand anders.
Wat je zelf meeneemt
- Een paar schone potjes met gaten in de bodem, ongeveer tien centimeter groot.
- Een potlood en een strookje karton voor een label met plantnaam en maand.
- Een bakje of doos om je stekjes rechtop naar huis te dragen.
- Eventueel zaad in een envelopje, met de oogstmaand erop geschreven.
Wie voor het eerst komt, hoeft niets klaar te hebben. We hebben altijd wat reservepotjes staan en een rol karton. Het enige dat we vragen is dat je je stekje water geeft voordat je het neerzet, zodat het niet slap op tafel komt.
Hoe een stekje wortelt
Een stek is een stukje van een plant dat zelf weer wortels maakt. Dat gebeurt niet bij elke plant even makkelijk. Sommige soorten, zoals munt en geranium, maken wortels aan zodra ze in vochtige grond staan. Andere, zoals rozemarijn, hebben meer tijd nodig en wortelen beter in een glas water op een lichte plek.
Wat wij op de tafel doen, is het stekje al een stap voor laten zijn. We steken de stek thuis in een potje met grond, zetten het weg van de felle zon en houden de grond een paar weken vochtig. Pas als er nieuwe blaadjes komen, gaat het naar de ruiltafel. Zo weet je dat je geen dood takje meeneemt, maar een plantje dat al aan het groeien is.
| Plant | Beste maand om te stekken | Wortelt makkelijk in | Wat je ziet als het gelukt is |
|---|---|---|---|
| Munt | mei tot juli | water of vochtige grond | nieuwe blaadjes aan de top |
| Geranium | juni tot augustus | vochtige grond | stevige nieuwe scheut |
| Rozemarijn | augustus tot september | water, daarna grond | kleine witte worteltjes |
| Salie | mei tot juni | vochtige grond | nieuw bladpaar |
Deze maanden zijn geen wet. In een warme nazomer lukt een muntstek nog best in september. Kijk vooral naar de plant zelf: een scheut die stevig is en niet bloeit, wortelt het snelst.
Waarom rassen van hier beter tegen het weer kunnen
Een plant uit een tuincentrum is vaak opgekweekt in een kas, bij een constante temperatuur en met veel water. Zodra zo'n plant in onze volle grond staat, moet hij wennen aan kou, wind en periodes zonder regen. Een plant die al bij iemand in de buurt in de tuin stond, heeft dat allemaal al meegemaakt. Zijn nakomelingen, via stek of zaad, dragen dat mee.
Dat is geen theorie. In de gemeenschapstuin merken we het verschil tussen een gekochte salie en een stek van een salie die drie straten verder al jaren buiten staat. De stek groeit rustiger door in het voorjaar en heeft minder last van natte voeten in de winter. Over hoe de bodem daarbij meespeelt, schreven we eerder in wat drie seizoenen gemeenschapstuin ons leerden.
Er is nog een voordeel: je weet waar je plant vandaan komt. Bij een stekje van de buurvrouw kun je vragen hoe hoog het wordt, of het woekert en of het tegen schaduw kan. Die kennis reist mee met het plantje. Bij een anoniem potje uit een schap moet je het zelf uitzoeken.
Wat je leert van ruilen
Aan de tafel hoor je dingen die in geen boek staan. Dat een bepaald ras munt in een kleine pot gaat woekeren. Dat een stek van rozemarijn in november binnen moet staan. Dat zaad van een pompoen uit de buurtmoestuin het jaar daarna soms anders uitpakt dan je verwacht. Die kennis blijft in de buurt als mensen elkaar blijven ontmoeten.
We merken ook dat ruilen mensen voorzichtiger maakt. Je neemt niet zomaar tien planten mee, want je weet dat iemand anders ze heeft opgekweekt. Je geeft ze water en een plek. En als het lukt, breng je het volgende jaar zelf een stekje terug.
Voor wie wil beginnen met zaaien in de volle grond, hebben we een zaaischema voor de buurtmoestuin opgesteld. Dat schema en de ruiltafel vullen elkaar aan: het zaad komt van de tafel, de timing uit het schema.
Een misverstand over stekjes
Soms denken mensen dat een stekje minderwaardig is aan een gekochte plant. Het zou kleiner zijn, of zwakker. In de praktijk is het omgekeerde vaak waar: een stek die bij iemand thuis al een paar weken in de grond staat, heeft een voorsprong. Hij is niet in een kas opgegroeid en hoeft niet meer te wennen aan buitenlucht.
Wat wel waar is: een stek heeft tijd nodig. Je krijgt geen volgroeide plant, maar een begin. Wie geduld heeft, ziet binnen een seizoen het verschil. En wie het niet afwacht, kan altijd nog een zaailing meenemen van de tafel.
De eerstvolgende ruiltafel staat weer klaar op de eerste zaterdag van de maand, naast de ingang van de tuin. Kom gerust eens kijken, ook als je nog niets hebt om te ruilen. Neem een potje mee, en je gaat met meer naar huis dan je dacht.
Vragen die mensen stellen
Moet ik zelf potjes meenemen naar de ruiltafel?
Ja, het liefst wel. Wij hebben een kleine voorraad, maar schone potjes met gaten in de bodem zijn altijd welkom. Een potje van ongeveer tien centimeter is voor de meeste stekjes groot genoeg.
Wat als mijn stekje nog geen wortels heeft?
Dat mag. Zet het stekje thuis eerst een paar weken in vochtige grond op een lichte plek, weg van felle zon. Zodra er nieuwe blaadjes komen, is het klaar voor de tafel.
Kan ik ook zaad meenemen in plaats van stekjes?
Ja, zaad van vorig seizoen is welkom. Schrijf de plantnaam en de oogstmaand op het envelopje. Zo weet de volgende persoon of het zaad nog kiemkrachtig is.


